> **เอกสารรุ่นก่อนการปรับหลักฐาน (10 กันยายน 2569):** เก็บเพื่อศึกษากระบวนการ ไม่ใช้ตัวเลขหรือการตัดสินใจเดิมแทนฉบับปัจจุบัน โปรดอ่าน [ร่าง 1.4](../articles/document-10.html) และ [บันทึกปรับข้อมูล](../articles/document-17.html) ประกอบ

# บันทึกทบทวน: ความปลอดภัย พฤติกรรม ระบบดูแลช่วยเหลือ และการแนะแนวผู้เรียน

**ประกอบร่างยุทธศาสตร์การพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2571–2575**  
ข้อมูลและสถานะเอกสารตัดยอด ณ วันที่ 31 สิงหาคม 2569

## 1. ข้อสรุปเพื่อการตัดสินใจ

ควรบรรจุประเด็นนี้เป็น **องค์ประกอบเชิงยุทธศาสตร์ที่วัดผลได้** มิใช่กิจกรรมเสริมรายโรงเรียน เพราะเชื่อมโดยตรงกับการมาเรียนอย่างสม่ำเสมอ เด็กหลุดจากระบบ สมรรถนะการเรียน สุขภาพกาย–ใจ การเปลี่ยนผ่านสู่การศึกษาต่อ/อาชีพ และความเชื่อมั่นของครอบครัว อีกทั้งเป็นหน้าที่ของสถานศึกษาตามมาตรา 63 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546

อย่างไรก็ดี ไม่ควรเพิ่มเป็นยุทธศาสตร์ที่ 7 หรือเพิ่มโครงการเรือธงเกินเพดานที่เห็นชอบแล้ว ควรใช้แนวทางดังนี้

1. ขยายยุทธศาสตร์ที่ 4 และ Flagship 4 ให้เป็นแกนหลักเรื่อง “สถานศึกษาปลอดภัย ใส่ใจ ดูแล–แนะแนว และยืดหยุ่น” โดยคงงานมรดกและการจัดการภัยไว้
2. กำหนด “มาตรฐานขั้นต่ำร่วมด้านความปลอดภัย การดูแลช่วยเหลือ พฤติกรรมเชิงบวก และการแนะแนว” เป็น protected core ครอบคลุมสถานศึกษาทุกสังกัด รวมโรงเรียนเอกชนและอาชีวศึกษา
3. เชื่อมการขาดเรียนเรื้อรังและสัญญาณพฤติกรรมกับ E1 เด็กหลุด เชื่อมบรรยากาศชั้นเรียนกับ E2 คุณภาพ เชื่อมแนะแนวการศึกษา–อาชีพกับ E3 และเชื่อมผู้เชี่ยวชาญเคลื่อนที่/การศึกษาเอกชนกับ E5
4. ใช้ E6 เก็บเฉพาะข้อมูลรวมที่จำเป็น มีฐานกฎหมาย การจำกัดสิทธิ์ และข้อห้ามเผยแพร่/จัดอันดับรายโรงเรียนจากเหตุการณ์หรือข้อมูลสุขภาพจิต

## 2. ฐานกฎหมายและนโยบาย

| หลักฐาน | สาระที่ยืนยันได้ | ผลต่อยุทธศาสตร์จังหวัด |
|---|---|---|
| [พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546](https://www.dcy.go.th/public/subwebsite/division/youth/file_download/1641532079568-623853944.pdf) ม.63–66 | ม.63 กำหนดให้โรงเรียน/สถานศึกษาจัดระบบงานและกิจกรรมแนะแนว ให้คำปรึกษา และฝึกอบรมแก่นักเรียน นักศึกษา และผู้ปกครอง เพื่อความประพฤติที่เหมาะสม ความรับผิดชอบ และความปลอดภัย; ม.65–66 กำหนดกรอบอบรมสั่งสอนและการประสานผู้เกี่ยวข้อง | ต้องมีระบบ ไม่ใช่เพียงจัดกิจกรรมเป็นครั้งคราว; จังหวัดควรประสานมาตรฐานและทางส่งต่อ แต่ไม่แทนเจ้าของอำนาจคุ้มครองเด็ก |
| [ระเบียบ ศธ. ว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548](https://ratchakitcha.soc.go.th/pdfdownload/?id=156811) | การลงโทษมีจุดมุ่งหมายเพื่ออบรมสั่งสอน และกำหนดเพียง 4 สถาน: ว่ากล่าวตักเตือน ทำทัณฑ์บน ตัดคะแนนความประพฤติ และกิจกรรมเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรม | มาตรการจังหวัดต้องไม่สนับสนุนความรุนแรง การประจาน หรือวิธีนอกระเบียบ; ต้องมี due process และการช่วยเหลือควบคู่ |
| [กฎกระทรวงกำหนดความประพฤติของนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548](https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2549/00179523.PDF) | กำหนดพฤติกรรมต้องห้าม เช่น หนีเรียน การพนัน อาวุธ สารเสพติด การทำร้าย และพฤติกรรมเสี่ยงอื่น | ใช้เป็นฐานกำกับตามกฎหมาย แต่การป้องกันต้องวิเคราะห์สาเหตุและส่งต่อ ไม่ใช้การลงโทษเป็นเครื่องมือเดียว; ให้ตรวจฉบับแก้ไข/สถานะล่าสุดก่อนประกาศใช้แผน |
| [นโยบายการศึกษา ศธ. ปีงบประมาณ 2569–2570](https://www.moe.go.th/%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%A2%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%A8%E0%B8%B6%E0%B8%81%E0%B8%A9%E0%B8%B2%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%A3/) และ [SAFE SCHOOL พ.ศ. 2569](https://www.moe.go.th/moe-safe-school/) | นโยบายล่าสุด ณ จุดตัดยอดกำหนดการปรับสถานศึกษาให้พร้อม/ปลอดภัย มีแผนเผชิญเหตุ และแก้ยาเสพติด บุหรี่ไฟฟ้า ความรุนแรงและภัยพิบัติ; SAFE SCHOOL ครอบคลุมสุขภาพจิต ภัยออนไลน์/ไซเบอร์ และความร่วมมือหลายหน่วยงาน | ควรออกแบบระบบจังหวัดแบบทุกสังกัดและหลายภาคี ไม่จำกัดความปลอดภัยไว้ที่อาคารหรือภัยพิบัติ |
| [แนวปฏิบัติกิจกรรมแนะแนวและโฮมรูมของ สพฐ.](https://smart.obec.go.th/upload/book/upload_files/1697793319x136853142_2.pdf) | การแนะแนวครอบคลุม 3 ขอบข่าย: การศึกษา อาชีพ และส่วนตัว–สังคม รวมการดูแลสุขภาพจิต | การแนะแนวต้องต่อเนื่องทุกช่วงเปลี่ยนผ่าน มิใช่เฉพาะการสมัครเรียนหรือจัดนิทรรศการอาชีพ |
| [ระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนของ สพฐ.](https://personnel.obec.go.th/home/wp-content/uploads/2020/03/00_40%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%A1_%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3.pdf) | กระบวนการ 5 ขั้น: รู้จักรายบุคคล คัดกรอง ส่งเสริม ป้องกัน/แก้ไข และส่งต่อ | ใช้เป็นต้นแบบกระบวนการ แต่จังหวัดต้องกำหนด minimum standard ที่ประยุกต์ได้กับทุกสังกัด ไม่อ้างว่าสังกัดอื่นอยู่ใต้บังคับ สพฐ. |
| [School Health HERO](https://mhc7.dmh.go.th/school-health-hero/) | เป็นกลไกความร่วมมือ สพฐ.–กรมสุขภาพจิตสำหรับเฝ้าระวัง ปรึกษา และส่งต่อ | ใช้หรือเชื่อมระบบเดิมตามสิทธิของแต่ละสังกัด; ห้ามสร้างฐานซ้ำหรือให้ ศธจ.ถือข้อมูลสุขภาพรายบุคคลโดยไม่มีฐานกฎหมาย |

**ข้อควรระวังทางกฎหมาย:** ก่อนประกาศใช้ฉบับสุดท้ายต้องตรวจสถานะกฎกระทรวง/ระเบียบฉบับแก้ไข หนังสือมอบอำนาจเกี่ยวกับพนักงานเจ้าหน้าที่ส่งเสริมความประพฤตินักเรียนและนักศึกษา และฐานอำนาจของเจ้าหน้าที่แต่ละรายอีกครั้ง ยุทธศาสตร์ไม่ก่ออำนาจตรวจค้น ลงโทษ เปิดเผยข้อมูล หรือจัดการคดีแทนกฎหมาย

## 3. เหตุผลเชิงการศึกษาและสุขภาวะ

การทบทวนหลักฐานสนับสนุน “whole-school approach” มากกว่าการตอบสนองเฉพาะเมื่อเกิดเหตุ แนวทางของ [WHO เรื่องโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ พ.ศ. 2569](https://www.who.int/publications/i/item/9789240118966) เน้นนโยบาย ภาวะผู้นำ บุคลากร การเข้าถึงบริการ คุณภาพ และความร่วมมือทั้งโรงเรียน ขณะที่ [UNESCO: Behind the Numbers](https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000366483) รายงานว่าการกลั่นแกล้งและความไม่ปลอดภัยสัมพันธ์กับการขาดเรียน ความรู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่ง และผลการเรียนที่ต่ำลง ทั้งนี้เป็นหลักฐานสากลเพื่ออธิบายกลไก ไม่ใช่ค่าฐานของพระนครศรีอยุธยา

ดังนั้น “พฤติกรรมผู้เรียน” ควรตีความเป็นผลของปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียน ครอบครัว เพื่อน โรงเรียน สุขภาพ และสภาพแวดล้อม ไม่ควรตีความเป็นปัญหาวินัยของเด็กฝ่ายเดียว การดำเนินงานควรใช้วินัยเชิงบวกและการฟื้นฟูความสัมพันธ์ที่รวดเร็ว ได้สัดส่วน มุ่งแก้พฤติกรรม ไม่ทำให้อับอาย และส่งต่อผู้เชี่ยวชาญเมื่อเกินศักยภาพสถานศึกษา

## 4. รูปแบบบริการสามระดับ

| ระดับ | กลุ่มเป้าหมาย | บริการขั้นต่ำ | ตัวอย่างหลักฐานผล |
|---|---|---|---|
| ระดับ 1: ทุกคน | ผู้เรียน บุคลากร ผู้ปกครองทุกสถานศึกษา | นโยบายคุ้มครองเด็ก ช่องทางแจ้งเหตุปลอดภัย โฮมรูม/แนะแนว 3 ขอบข่าย ทักษะชีวิตและดิจิทัล วินัยเชิงบวก ป้องกันกลั่นแกล้ง/ความรุนแรง/สารเสพติด แผนเผชิญเหตุและ BCP | นักเรียนรับรู้ช่องทางช่วยเหลือ; ดัชนีปลอดภัย/เป็นส่วนหนึ่ง; ซ้อมแผนผ่านเกณฑ์ |
| ระดับ 2: เสี่ยง | ขาดเรียนเรื้อรัง มีสัญญาณอารมณ์ พฤติกรรม สังคม การเรียน หรือการเปลี่ยนผ่าน | case review โดยครูที่ปรึกษา/แนะแนว กลุ่มช่วยเหลือเฉพาะ การมีส่วนร่วมผู้ปกครอง mentoring และติดตามตามเวลา | ได้รับแผนช่วยเหลือภายในมาตรฐาน; ขาดเรียน/เหตุซ้ำลด; คงอยู่ในการเรียน |
| ระดับ 3: ต้องดูแลเข้มข้น | เหตุรุนแรง ล่วงละเมิด เสี่ยงทำร้ายตนเอง/ผู้อื่น ปัญหาสุขภาพจิตหรือสวัสดิภาพซับซ้อน | case management และส่งต่อ สธ. พม. ตำรวจ/ยุติธรรม หรือผู้เชี่ยวชาญตามกฎหมาย พร้อม safety plan และติดตามปิดกรณี | ส่งต่อสำเร็จภายในเวลา; ได้รับบริการต่อเนื่อง; ไม่เปิดเผยข้อมูล/ไม่เกิดอันตรายซ้ำ |

ผู้เรียนที่ก่อเหตุและผู้ได้รับผลกระทบอาจต่างต้องได้รับการคุ้มครองและช่วยเหลือ การดำเนินการทางวินัย การคุ้มครองผู้เสียหาย และการส่งต่อสุขภาพ/สังคมต้องแยกบทบาทแต่ประสานกัน

## 5. การบรรจุใน 6 ยุทธศาสตร์เดิม

| ยุทธศาสตร์ | การเพิ่มเติมที่เสนอ |
|---|---|
| E1 ความต่อเนื่อง | ใช้การขาดเรียนเรื้อรัง เหตุพฤติกรรม และการเปลี่ยนแปลงสุขภาวะเป็น early warning; เชื่อม case conference และการส่งต่อก่อนออกกลางคัน |
| E2 สมรรถนะ | เพิ่มบรรยากาศชั้นเรียนปลอดภัย วินัยเชิงบวก social-emotional/life skills และบทบาทครูที่ปรึกษา เพราะเป็นเงื่อนไขของเวลาเรียนและการกล้าขอความช่วยเหลือ |
| E3 เรียน–งาน | ทำแนะแนว 3 ขอบข่ายอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ข้อมูลเส้นทางผู้จบ; เพิ่มความปลอดภัย การคุกคาม และช่องทางร้องเรียนในการฝึกงาน/ทวิภาคี |
| E4 สุขภาวะ/ความปลอดภัย | เป็นเจ้าภาพแกนมาตรฐาน Safe, Caring, Guided & Resilient Schools ครอบคลุมภัยกาย ใจ สังคม ดิจิทัล การกลั่นแกล้ง ความรุนแรง สารเสพติด อุบัติเหตุ ภัยพิบัติ และการฟื้นตัว |
| E5 เครือข่ายบริการ/เอกชน | จัดเครือข่ายครูแนะแนว นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ พยาบาล/ทีมสุขภาพ และ mobile specialist; โรงเรียนเอกชนร่วมออกแบบมาตรฐานและเข้าถึงบริการเท่าเทียม |
| E6 ข้อมูล/ธรรมาภิบาล | จัด data dictionary เหตุการณ์ การช่วยเหลือ และการส่งต่อ; เปิดเฉพาะข้อมูลรวม; ทำ privacy/child-rights impact assessment ก่อนเชื่อมข้อมูลรายบุคคล |

## 6. ตัวชี้วัดเสนอ

ไม่พบค่าฐานสาธารณะระดับจังหวัดที่เทียบกันได้สำหรับการกลั่นแกล้ง ความรุนแรง ความรู้สึกปลอดภัย/เป็นส่วนหนึ่ง การขาดเรียนเรื้อรัง คุณภาพระบบแนะแนว และเวลาส่งต่อ จึงห้ามกำหนดตัวเลขสัมบูรณ์ย้อนหลังหรืออ้างว่าสถานการณ์เพิ่ม/ลด โดยให้สร้าง baseline ใน พ.ศ. 2571

| KPI เสนอ | สูตรและหน่วย | เป้าหมายเสนอ 2571–2575 | ข้อจำกัด/การคุ้มครอง |
|---|---|---|---|
| K13 สถานศึกษาผ่านมาตรฐาน Safe–Caring–Guided ขั้นต่ำ | สถานศึกษาที่ผ่าน desk review+sampling audit / สถานศึกษาที่ประเมิน ×100 | BL; BL+10pp; +20pp; +30pp; +40pp | ครอบคลุมทุกสังกัด; ไม่ใช้เอกสารอย่างเดียว; ไม่จัดอันดับสาธารณะ |
| K14 ดัชนีความปลอดภัยและความเป็นส่วนหนึ่งจากเสียงผู้เรียน | คะแนนเฉลี่ยมาตรฐาน 0–100 จากแบบสำรวจนิรนามที่ผ่าน cognitive test | BL; BL+2; +4; +6; +8 คะแนน | แยกช่วงวัย เพศ ความพิการ สังกัด และอำเภอเมื่อขนาดตัวอย่างพอ; มีช่องทางช่วยเหลือหลังตอบ |
| K15 กรณีเสี่ยงที่ได้รับการส่งต่อ/ช่วยเหลือครบตามมาตรฐานเวลา | กรณีเข้าเกณฑ์ซึ่งได้รับบริการครบภายในเวลาที่กำหนด / กรณีเข้าเกณฑ์ทั้งหมด ×100 | BL; BL+10pp; +15pp; +20pp; +25pp | รายงานรวม; แยกประเภทบริการ; ห้ามใช้ยอดเหตุสูงลงโทษโรงเรียน เพราะอาจสะท้อนการแจ้งเหตุที่ดีขึ้น |

**ตัวชี้วัดเตือนภัย/บริบท:** อัตราขาดเรียนเรื้อรัง; เหตุร้ายแรงและเหตุซ้ำต่อผู้เรียน 1,000 คน; เวลาเฉลี่ยตอบสนอง; ร้อยละผู้เรียนช่วง ป.6 ม.3 ม.6/ปวช. ที่มีแผนการศึกษา–อาชีพรายบุคคล; สัดส่วนสถานศึกษาที่มีบุคลากรหรือเครือข่ายแนะแนว/สุขภาพจิตเข้าถึงได้ ตัวชี้วัดเหล่านี้ให้สร้างนิยามและ baseline ก่อนกำหนดเป้าลด

## 7. บทบาทและ RACI ที่ควรยึด

- **กศจ./คณะอนุกรรมการ:** เห็นชอบมาตรฐานผลลัพธ์ร่วม กลั่นกรองข้อมูล งบ และความเสี่ยง ไม่วินิจฉัยกรณีรายบุคคล
- **ศธจ.:** เลขานุการยุทธศาสตร์ ประสานมาตรฐาน minimum dataset referral directory และรายงานรวม; ดำเนินงานส่งเสริมความประพฤติเฉพาะที่มีกฎหมาย/คำสั่ง/มอบอำนาจรองรับ
- **ต้นสังกัดและสถานศึกษา:** รับผิดชอบระบบดูแลช่วยเหลือ แนะแนว วินัยตามกฎหมาย การคุ้มครองในสถานศึกษา และการจัดทำ/ส่งต่อกรณี
- **สช.และสถานศึกษาเอกชน:** รับผิดชอบตาม พ.ร.บ.โรงเรียนเอกชน/มอบอำนาจและข้อตกลงจังหวัด โดยต้องเข้าถึงการพัฒนาบุคลากรและเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ ไม่ถูกเพิ่มภาระรายงานซ้ำ
- **สธ./พม./ตำรวจ/ยุติธรรม/ปภ./อปท.:** รับผิดชอบบริการเฉพาะ การคุ้มครอง การบังคับใช้กฎหมาย ภัย และสภาพแวดล้อมตามอำนาจ
- **ผู้เรียนและผู้ปกครอง:** ร่วมออกแบบมาตรฐาน ช่องทางแจ้งเหตุ และประเมินประสบการณ์ โดยไม่ถือว่าการรับฟังกลุ่มเล็กเป็นตัวแทนทั้งจังหวัด

## 8. งบประมาณและลำดับดำเนินงาน

คงกรอบรวม 190–310 ล้านบาท โดยจัดสรรใหม่ภายในกรอบเดิม: E1 30–50, E2 45–70, E3 45–80, E4 35–55, E5 20–35 และ E6 15–20 ล้านบาท งบ E4 ใช้กับ baseline/มาตรฐาน การพัฒนาครู–ผู้บริหาร ช่องทางแจ้งเหตุ/ส่งต่อ การซ้อมแผน บริการเฉพาะกลุ่ม และการประเมิน ไม่ใช้สร้างระบบรายงานซ้ำหรือกล้อง/อุปกรณ์โดยไม่มี risk assessment และแผนบุคลากรตอบสนอง

ลำดับปี 2571 คือ (1) รับรองนิยามและมาตรฐานขั้นต่ำ (2) ทำแผนที่บริการ/ส่งต่อและ protocol เหตุเร่งด่วน (3) สำรวจ baseline จากผู้เรียนแบบนิรนาม (4) audit ตัวอย่างทุกสังกัด (5) ทดลอง 1–2 คลัสเตอร์ที่พร้อมและมีทั้งรัฐ–เอกชน ก่อนขยายตามผลใน พ.ศ. 2572–2574

## 9. ช่องว่างข้อมูลที่ต้องขอเพิ่ม

| ข้อมูล | แหล่งที่เป็นไปได้ | เหตุผลจำเป็น | ผลหากไม่มี |
|---|---|---|---|
| ขาดเรียนเรื้อรัง/เหตุออกกลางคันที่เชื่อมได้ | ทุกสังกัด/สถานศึกษา/กสศ. | พิสูจน์กลไก E1 | ระบุความเสี่ยงก่อนหลุดไม่ได้ |
| เหตุความรุนแรง กลั่นแกล้ง ล่วงละเมิด ยาเสพติด อุบัติเหตุ และภัยดิจิทัลตามนิยามร่วม | สังกัด สถานศึกษา พม. สธ. ตำรวจ | วางมาตรการตามประเภทและพื้นที่ | ประเมินจากข่าว/ยอดร้องเรียนซึ่งมี selection bias |
| การเข้าถึงครูแนะแนว นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และเวลารอส่งต่อ | สังกัด สธ. พม. เอกชน | ออกแบบ service network/E5 | ตั้งทรัพยากรและมาตรฐานเวลาไม่ได้ |
| ความรู้สึกปลอดภัย การเป็นส่วนหนึ่ง และการรับรู้ช่องทางช่วยเหลือ | สำรวจผู้เรียน/ผู้ปกครองแบบนิรนาม | วัดผลที่รายงานเหตุไม่สะท้อน | อาจสรุปผิดจากจำนวนเหตุที่แจ้ง |
| คุณภาพกิจกรรมแนะแนว 3 ขอบข่ายและแผนเปลี่ยนผ่าน | สถานศึกษาทุกสังกัด | เชื่อม E2/E3 | วัดได้เพียงชั่วโมง/กิจกรรม ไม่เห็นผลการตัดสินใจ |

## 10. ข้อจำกัด

ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปขนาดหรือแนวโน้มปัญหาพฤติกรรมและความปลอดภัยของผู้เรียนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาโดยตรง ข้อมูลความรุนแรงในครอบครัวหรือยาเสพติดระดับประชากรใช้เป็นบริบทเฝ้าระวังเท่านั้น ห้ามอนุมานเป็นอัตราของนักเรียนหรือโรงเรียน การรับรอง baseline และ protocol ต้องผ่านเจ้าของข้อมูล ผู้เชี่ยวชาญคุ้มครองเด็ก/สุขภาพจิต DPO ต้นสังกัด และผู้แทนสถานศึกษาเอกชนก่อนผูกกับงบหรือการประเมินผล