เอกสารรุ่นก่อนการปรับหลักฐาน (10 กันยายน 2569): เก็บเพื่อศึกษากระบวนการ ไม่ใช้ตัวเลขหรือการตัดสินใจเดิมแทนฉบับปัจจุบัน โปรดอ่าน ร่าง 1.4 และ บันทึกปรับข้อมูล ประกอบ

เอกสารประกอบการบรรยายพิเศษ

แนวทางการจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาการศึกษาระดับจังหวัดให้ถูกต้อง มีคุณภาพ และนำไปใช้ได้จริง

สำหรับการประชุมคณะทำงานจัดทำร่างยุทธศาสตร์การพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2571–2575
สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

สถานะเอกสาร: เอกสารเพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ และใช้ฝึกปฏิบัติ ไม่ใช่มติของคณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัด
จุดตัดยอดสาระและหลักฐาน: 31 สิงหาคม 2569
วันที่จัดทำเอกสารประกอบการบรรยาย: 2 กันยายน 2569

ยุทธศาสตร์ที่ดีไม่ใช่เอกสารที่มีถ้อยคำสวยงามที่สุด แต่เป็นข้อตกลงเชิงเหตุผลว่า “จังหวัดกำลังเผชิญปัญหาอะไร จะเลือกเปลี่ยนแปลงเรื่องใด ด้วยกลไกของใคร ใช้ทรัพยากรเท่าใด และจะพิสูจน์ผลอย่างไร”

สารบัญ

1. วัตถุประสงค์และผลลัพธ์การเรียนรู้
2. กำหนดการบรรยายและกิจกรรมฝึกปฏิบัติ
3. ความหมายของยุทธศาสตร์และทัศนคติที่ถูกต้อง
4. ฐานกฎหมาย โครงสร้าง และขอบเขตอำนาจ
5. หลักวิชาการที่ใช้ในการจัดทำยุทธศาสตร์
6. กระบวนการจัดทำยุทธศาสตร์ตั้งแต่ต้นจนจบ
7. การใช้ข้อมูลและหลักฐานอย่างรับผิดชอบ
8. การวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุราก และบริบทเชิงพื้นที่
9. การรับฟังและสังเคราะห์ความต้องการ
10. การกำหนดทิศทาง ทางเลือก และลำดับความสำคัญ
11. ทฤษฎีการเปลี่ยนแปลง ผลลัพธ์ และโครงการสำคัญ
12. ตัวชี้วัด ค่าฐาน และค่าเป้าหมาย
13. กลไกขับเคลื่อน บทบาท งบประมาณ และความเสี่ยง
14. การติดตาม ประเมินผล และการเรียนรู้จากการดำเนินงาน
15. การตรวจคุณภาพและการตรวจสอบย้อนกลับ
16. ตัวอย่างประยุกต์จากพระนครศรีอยุธยา
17. ใบงานสำหรับคณะทำงาน
18. แผนงานหลังการประชุม
19. สรุปสาระสำคัญสำหรับผู้เข้าร่วม
20. คำอธิบายศัพท์และเอกสารอ้างอิง

1. วัตถุประสงค์และผลลัพธ์การเรียนรู้

1.1 วัตถุประสงค์

1. สร้างความเข้าใจร่วมว่ายุทธศาสตร์การพัฒนาการศึกษาระดับจังหวัดคืออะไร และไม่ใช่อะไร
2. ทำให้คณะทำงานเข้าใจฐานกฎหมาย อำนาจ หน้าที่ และข้อจำกัดของ กศจ. ศธจ. และหน่วยงานจัดการศึกษาทุกสังกัด
3. พัฒนาทักษะการใช้ข้อมูล วิเคราะห์ปัญหา สร้างทางเลือก กำหนดผลลัพธ์ ตัวชี้วัด และวางกลไกขับเคลื่อน
4. สร้างทัศนคติที่ยึดผู้เรียน หลักฐาน ความเสมอภาค ความโปร่งใส และความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์
5. เตรียมคณะทำงานให้สามารถร่วมกันยกร่าง ตรวจทาน และปรับปรุงยุทธศาสตร์ที่มีความเป็นไปได้จริง

1.2 เมื่อจบการบรรยาย ผู้เข้าร่วมควรสามารถ

• แยก “ยุทธศาสตร์” ออกจาก “นโยบาย แผนงาน โครงการ และกิจกรรม” ได้
• แยกข้อเท็จจริง ผลการคำนวณ ผลวิเคราะห์ ความเห็น และข้อเสนอเชิงนโยบายได้
• อธิบายขอบเขตบทบาทของ กศจ. ศธจ. ต้นสังกัด สถานศึกษา อปท. ภาคเอกชน และภาคีได้
• สร้างตารางปัญหา–หลักฐาน–สาเหตุราก–กลุ่มเป้าหมายได้
• สร้างทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์อย่างน้อย 2–3 ทาง และเปรียบเทียบข้อดี ข้อจำกัด ทรัพยากร และความเสี่ยงได้
• เขียนห่วงโซ่ผลลัพธ์และทฤษฎีการเปลี่ยนแปลงได้
• ออกแบบตัวชี้วัดที่มีนิยาม สูตร ค่าฐาน เป้าหมาย เจ้าของข้อมูล และแนวทางตอบสนองได้
• แบ่งบทบาทผู้รับผิดชอบและกำหนดเงื่อนไขก่อนเริ่มหรือขยายโครงการได้
• ตรวจสอบย้อนกลับว่ายุทธศาสตร์แต่ละข้อมีฐานจากข้อมูล กฎหมาย ความต้องการ และปัญหาจริงหรือไม่

2. กำหนดการบรรยายและกิจกรรมฝึกปฏิบัติ

กรอบเวลาเสนอ 180 นาที สามารถย่อเหลือ 120 นาทีได้โดยลดเวลาฝึกปฏิบัติ

คำถามเปิดการบรรยาย

หากตัดชื่อโครงการและถ้อยคำเชิงนโยบายออก เราสามารถบอกได้หรือไม่ว่าใน พ.ศ. 2575 ผู้เรียนหรือประชาชนอยุธยาจะมีชีวิตต่างจากวันนี้อย่างไร และหลักฐานใดจะยืนยันการเปลี่ยนแปลงนั้น

2.1 คำแนะนำสำหรับผู้บรรยาย

• ใช้ข้อมูลอยุธยาเป็น “กรณีฝึกคิด” ไม่ใช้เพื่อชี้นำว่าคณะทำงานต้องรับรองข้อสรุปเดิม
• เมื่อนำเสนอข้อมูลที่ขัดกัน ให้ชวนผู้เข้าร่วมตรวจนิยามและตัวหารก่อนเลือกค่าที่จะใช้
• เมื่อมีข้อเสนอเกินอำนาจ ไม่ปฏิเสธคุณค่าของข้อเสนอ แต่ให้ระบุเจ้าของอำนาจและช่องทางเสนอที่ถูกต้อง
• เปิดพื้นที่ให้ผู้เรียน ผู้ปฏิบัติ และหน่วยงานขนาดเล็กแสดงความเห็นก่อนผู้มีอำนาจสูง เพื่อลดการคล้อยตาม
• จบแต่ละช่วงด้วยคำถามว่า “ข้อมูลนี้เปลี่ยนการตัดสินใจเรื่องใด” เพื่อไม่ให้การประชุมหยุดอยู่ที่การรับทราบ
• บันทึกข้อเห็นต่างและเงื่อนไข ไม่บังคับให้ทุกเรื่องต้องมีฉันทามติในห้องประชุม

2.2 แบบประเมินก่อนและหลังการบรรยาย

ให้ผู้เข้าร่วมตอบ “ถูก/ไม่ถูก/ยังไม่แน่ใจ” ก่อนเริ่ม และตอบซ้ำหลังจบ

1. กศจ.เห็นชอบแผนแล้ว ทุกหน่วยงานในจังหวัดต้องจัดงบตามแผนโดยอัตโนมัติ
2. หากข้อมูลทางการสองแหล่งไม่ตรงกัน ควรเลือกค่าจากแหล่งที่ใหม่กว่าเสมอ
3. จำนวนผู้เข้าอบรมเป็นตัวชี้วัดผลลัพธ์ของผู้เรียนได้โดยตรง
4. SWOT ที่ดีต้องมีหลักฐานหรือผลรับฟังรองรับทุกข้อ
5. ค่าเป้าหมายสามารถระบุว่า “ต้องจัดทำค่าฐาน” ได้เมื่อยังไม่มีข้อมูลที่น่าเชื่อถือ
6. จำนวนเหตุความรุนแรงลดลงยืนยันได้ทันทีว่าสถานศึกษาปลอดภัยขึ้น
7. ข้อเสนอที่อยู่นอกอำนาจ ศธจ. สามารถอยู่ในยุทธศาสตร์ได้ หากระบุเจ้าภาพและช่องทางตัดสินใจที่แท้จริง
8. การรับฟังผู้มีส่วนได้ส่วนเสียไม่จำเป็นต้องทำให้ทุกฝ่ายเห็นตรงกัน

เฉลยสำหรับผู้บรรยาย: 1 ไม่ถูก, 2 ไม่ถูก, 3 ไม่ถูก, 4 ถูก, 5 ถูก, 6 ไม่ถูก, 7 ถูก, 8 ถูก

3. ความหมายของยุทธศาสตร์และทัศนคติที่ถูกต้อง

3.1 ยุทธศาสตร์คืออะไร

ยุทธศาสตร์คือชุดการตัดสินใจที่เชื่อมกันเกี่ยวกับ

1. ปัญหาหรือโอกาสที่สำคัญที่สุด
2. ผลลัพธ์ที่ต้องการให้เกิดกับคนหรือระบบ
3. ทางเลือกที่เลือกทำและสิ่งที่ยังไม่เลือกทำ
4. กลไกที่คาดว่าจะนำไปสู่ผลลัพธ์
5. ผู้มีอำนาจและผู้ร่วมดำเนินงาน
6. ทรัพยากร เวลา ความเสี่ยง และเงื่อนไขความสำเร็จ
7. หลักฐานที่จะใช้พิสูจน์ผลและปรับการดำเนินงาน

แนวทางของสถาบันวางแผนการศึกษาระหว่างประเทศแห่งยูเนสโกมองการวางแผนเชิงยุทธศาสตร์เป็นกระบวนการที่เชื่อมการวิเคราะห์สถานการณ์ การเลือกเป้าหมาย การดำเนินงาน และการติดตาม ไม่ใช่เพียงการจัดทำเอกสาร UNESCO-IIEP

3.2 ยุทธศาสตร์ไม่ใช่อะไร

3.3 ทัศนคติ 10 ประการของคณะทำงานยุทธศาสตร์คุณภาพสูง

1. ผู้เรียนและสิทธิเป็นศูนย์กลาง ไม่ใช่ความสะดวกของหน่วยงานเป็นศูนย์กลาง
2. ใช้หลักฐานประกอบการตัดสินใจ แต่ยอมรับว่าค่านิยม ความเป็นธรรม ทรัพยากร และข้อแลกเปลี่ยนก็มีผลต่อการเลือกนโยบาย แนวคิดนี้เรียกว่า “นโยบายที่ใช้หลักฐานประกอบ” ไม่ใช่ให้ข้อมูลตัดสินใจแทนคน OECD
3. เปิดเผยความไม่แน่นอน การบอกว่ายังไม่ทราบดีกว่าสร้างตัวเลขหรือความมั่นใจเทียม
4. แยกอำนาจออกจากความร่วมมือ สิ่งที่ดีไม่ได้แปลว่า ศธจ. มีอำนาจทำเองทุกเรื่อง
5. แยกผลผลิตออกจากผลลัพธ์ จำนวนคนอบรมไม่เท่ากับผู้เรียนมีสมรรถนะดีขึ้น
6. ให้ความเสมอภาคเป็นเกณฑ์ตัดสิน ค่าเฉลี่ยดีขึ้นแต่กลุ่มเปราะบางแย่ลงไม่ใช่ความสำเร็จ
7. รับฟังเพื่อปรับการตัดสินใจ ไม่ใช่รับฟังเพื่อรับรองร่างที่ตัดสินไว้แล้ว
8. สร้างทางเลือกก่อนเลือก เพื่อให้เห็นข้อแลกเปลี่ยนและลดอคติยึดติดแนวทางแรก
9. ออกแบบการนำไปใช้ตั้งแต่ต้น ผู้รับผิดชอบ งบ ข้อมูล และเงื่อนไขต้องมาก่อนอนุมัติโครงการ
10. มองยุทธศาสตร์เป็นวงจรเรียนรู้ สามารถปรับได้เมื่อหลักฐานหรือบริบทเปลี่ยน แต่ต้องบันทึกเหตุผลและไม่ลดเป้าเพื่อทำให้รายงานดูสำเร็จ

4. ฐานกฎหมาย โครงสร้าง และขอบเขตอำนาจ

4.1 หลักสิทธิและกรอบการพัฒนา

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 54 วางหลักสิทธิและหน้าที่ของรัฐด้านการศึกษา การพัฒนาเด็กปฐมวัย และการเรียนรู้ตลอดชีวิต จึงต้องใช้สิทธิ คุณภาพ และความเสมอภาคเป็นเกณฑ์ตรวจยุทธศาสตร์ ไม่ใช่วัดเฉพาะกิจกรรม (ราชกิจจานุเบกษา)
• ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561–2580 และแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติเป็นกรอบระยะยาว แต่การเชื่อมโยงต้องแสดงเหตุและผลว่าข้อกำหนดระดับชาติแปลงเป็นผลลัพธ์ของจังหวัดอย่างไร (สศช.)
• แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579 กำหนดกรอบเรื่องคุณภาพ ความเสมอภาค กำลังคน ประสิทธิภาพ และการเรียนรู้ตลอดชีวิต (กระทรวงศึกษาธิการ)
• เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนที่ 4 ครอบคลุมการเรียนรู้ คุณภาพ ความเสมอภาค ทักษะ สภาพแวดล้อมปลอดภัย และครู โดยกำหนดให้จำแนกตัวชี้วัดตามกลุ่มเมื่อข้อมูลเอื้ออำนวย (องค์การสหประชาชาติ)

4.2 อำนาจเชิงยุทธศาสตร์ระดับจังหวัด

คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 19/2560 ซึ่งต้องอ่านร่วมกับพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมฯ พ.ศ. 2565 เป็นฐานสำคัญของกลไกการศึกษาในภูมิภาค โดยสาระที่เกี่ยวกับงานนี้คือ กศจ. มีบทบาทกำหนดยุทธศาสตร์ แนวทางการจัดการศึกษา และให้ความเห็นชอบแผนพัฒนาการศึกษาจังหวัด ส่วน ศธจ. จัดทำแผน ประสาน สนับสนุน ติดตาม และทำหน้าที่เลขานุการตามขอบเขตกฎหมายและการมอบหมาย (คำสั่ง 19/2560)

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมฯ พ.ศ. 2565 เปลี่ยนแปลงอำนาจด้านบริหารงานบุคคลอย่างมีนัยสำคัญ จึงไม่ควรนำคำอธิบายอำนาจ กศจ. จากเอกสารก่อนปี 2565 มาใช้ทั้งชุดโดยไม่ตรวจตัวบทปัจจุบัน

หลักสำคัญ: การที่ กศจ. เห็นชอบยุทธศาสตร์ทำให้เกิด “กรอบผลลัพธ์ร่วมระดับจังหวัด” แต่ไม่ได้ทำให้ กศจ. หรือ ศธจ. เป็นผู้บังคับบัญชา ผู้อนุมัติงบ หรือเจ้าของข้อมูลของทุกหน่วยงาน

4.3 กลไกของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

คำสั่ง กศจ.พระนครศรีอยุธยา ที่ 1/2569 ลงวันที่ 27 มีนาคม 2569 แต่งตั้ง คณะอนุกรรมการบริหารราชการเชิงยุทธศาสตร์ เพื่อกลั่นกรองข้อเสนอยุทธศาสตร์ แผน ตัวชี้วัด ระบบข้อมูล การติดตาม และข้อเสนอด้านงบประมาณก่อนเสนอ กศจ. เอกสารประกอบวาระควรแนบคำสั่งฉบับปัจจุบันและตรวจอีกครั้งว่าไม่มีคำสั่งแก้ไขหรือแทนที่

ลำดับการพิจารณาที่เหมาะสมคือ

คณะทำงานข้อมูลและวิชาการ
        ↓ ตรวจข้อมูล กฎหมาย ทางเลือก ตัวชี้วัด และความพร้อม
สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดจัดทำร่าง
        ↓ เปิดข้อจำกัด ข้อเห็นต่าง และภาระของแต่ละหน่วย
คณะอนุกรรมการบริหารราชการเชิงยุทธศาสตร์กลั่นกรอง
        ↓ เสนอเงื่อนไขและข้อสงวนอย่างโปร่งใส
กศจ.พระนครศรีอยุธยาให้ความเห็นชอบกรอบ
        ↓
เจ้าภาพตามกฎหมายบรรจุงาน บุคลากร และงบในแผนของตน

4.4 หลักแบ่งบทบาท

4.5 จุดตรวจทางกฎหมายก่อนเห็นชอบ

1. ตรวจสถานะกฎหมาย แผน คำสั่ง และการมอบอำนาจไม่เกิน 30 วันก่อนวันประชุม
2. ระบุว่าแผนระดับใดมีผลตลอด พ.ศ. 2571–2575 ระดับใดสิ้นสุดก่อน และระดับใดเป็นเพียงร่าง
3. ตรวจว่ามาตรการแต่ละข้ออยู่ในอำนาจของใคร
4. ตรวจฐานกฎหมายและมาตรการคุ้มครองข้อมูลก่อนใช้ข้อมูลรายบุคคล โดยเฉพาะข้อมูลเด็ก สุขภาพ ความพิการ และเหตุความปลอดภัย
5. ตรวจข้อกำหนดโบราณสถาน มรดกโลก การจัดซื้อ การร่วมทุน และงบประมาณตามลักษณะโครงการ
6. ระบุงานที่ต้องเสนอหน่วยงานอื่น แทนการเขียนให้ ศธจ.รับผิดชอบทั้งหมด

5. หลักวิชาการที่ใช้ในการจัดทำยุทธศาสตร์

5.1 การกำหนดนโยบายโดยใช้หลักฐานประกอบ

ใช้ข้อมูลหลายประเภท ได้แก่ สถิติทางการ ข้อมูลบริหาร งานวิจัย ผลประเมิน ความรู้จากผู้ปฏิบัติ ความเห็นของประชาชน และการคาดการณ์อนาคต ต้องประเมินทั้งคุณภาพ ความเกี่ยวข้อง ความทันเวลา และข้อจำกัดของหลักฐาน

หลักฐานช่วยให้การตัดสินใจดีขึ้น แต่ไม่อาจแทนการพิจารณาความเป็นธรรม กฎหมาย คุณค่า งบประมาณ และข้อแลกเปลี่ยนทั้งหมดได้

5.2 การบริหารที่มุ่งผลลัพธ์

ต้องเชื่อม

ทรัพยากร → กิจกรรม → ผลผลิต → ผลลัพธ์ระยะต้น → ผลลัพธ์ระยะกลาง → ผลกระทบ

ตัวอย่าง

งบและทีมติดตามเด็ก
→ ทำข้อตกลงส่งต่อและติดตามการย้าย
→ รายการย้ายได้รับการยืนยันปลายทาง
→ เด็กได้รับบริการเร็วขึ้น
→ ลดการขาดช่วงและการออกกลางคัน
→ เพิ่มความเสมอภาคและโอกาสทางชีวิต

5.3 ทฤษฎีการเปลี่ยนแปลง

ทฤษฎีการเปลี่ยนแปลง (Theory of Change) อธิบายว่าเหตุใดกิจกรรมจึงน่าจะนำไปสู่ผลลัพธ์ โดยต้องระบุ

• กลไกการเปลี่ยนแปลง
• กลุ่มเป้าหมายและบริบท
• สมมติฐาน
• ปัจจัยภายนอก
• ความเสี่ยงและผลกระทบที่ไม่ตั้งใจ
• หลักฐานที่จะใช้ตรวจว่ากลไกเกิดขึ้นจริงหรือไม่

ลูกศรในแผนภาพไม่ใช่หลักฐานเชิงสาเหตุ ต้องอธิบายเหตุผล งานวิจัย หรือประสบการณ์ที่รองรับ

5.4 การวางแผนเชิงพื้นที่และความเสมอภาค

ค่าเฉลี่ยจังหวัดอาจบดบังความแตกต่างระหว่างอำเภอ สังกัด ช่วงวัย เพศ ความพิการ ฐานะเศรษฐกิจ เด็กข้ามชาติ และพื้นที่เสี่ยงภัย ยุทธศาสตร์จึงต้องตอบ 3 คำถามเสมอ

1. ใครได้ประโยชน์
2. ใครอาจถูกทิ้งไว้ข้างหลังหรือได้รับผลกระทบ
3. ต้องจัดทรัพยากรต่างกันอย่างไรจึงจะเกิดความเป็นธรรม

5.5 การวางแผนแบบปรับตัวได้

ช่วง พ.ศ. 2571–2575 มีความไม่แน่นอนจากจำนวนเด็กเกิดใหม่ เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ ระบบอัตโนมัติ ตลาดแรงงาน น้ำท่วม ความร้อน มลพิษ การย้ายถิ่น และแผนระดับบนชุดใหม่ จึงควรมี

• ฉากทัศน์อย่างน้อย 2–3 แบบ
• สัญญาณเตือนล่วงหน้า
• จุดตรวจความพร้อมก่อนขยายโครงการ
• เงื่อนไขปรับยุทธศาสตร์
• ภารกิจแกนขั้นต่ำที่ต้องคงไว้เมื่อทรัพยากรลดลง

6. กระบวนการจัดทำยุทธศาสตร์ตั้งแต่ต้นจนจบ

ขั้นที่ 1 กำหนดอาณัติ ขอบเขต และคำถามยุทธศาสตร์

ผลผลิตขั้นต่ำ ได้แก่ ขอบเขตช่วงเวลา พื้นที่ กลุ่มเป้าหมาย ผู้ใช้เอกสาร อำนาจผู้เห็นชอบ ข้อจำกัด และคำถามที่ต้องตอบ

คำถามยุทธศาสตร์ที่ดี เช่น

• จะป้องกันและแก้เด็กหลุดจากระบบข้ามสังกัดอย่างไร โดยไม่ละเมิดข้อมูลและไม่ตีตรา
• จะทำให้ผู้เรียนช่วงเปลี่ยนผ่านมีสมรรถนะดีขึ้นอย่างไร
• จะเชื่อมการเรียนกับงานคุณภาพ โดยไม่ลดการศึกษาเป็นเพียงการป้อนแรงงานระยะสั้นอย่างไร
• จะจัดบริการการศึกษาในพื้นที่ประชากรเติบโตและพื้นที่เด็กเกิดลดอย่างเป็นธรรมอย่างไร
• จะทำให้ทุกสังกัดใช้ข้อมูลร่วมกันโดยลดภาระรายงานได้อย่างไร

ขั้นที่ 2 ตรวจฐานกฎหมาย แผน และบทบาท

จัดทำทะเบียนสถานะ ไม่เพียงรายชื่อเอกสาร โดยระบุ

ขั้นที่ 3 สร้างฐานข้อมูลและวิเคราะห์สถานการณ์

1. จัดทำบัญชีข้อมูล
2. ประเมินคุณภาพ 0–5
3. ตรวจนิยาม ตัวตั้ง ตัวหาร ช่วงเวลา และขอบเขตประชากร
4. ใช้อนุกรมเวลา 3–5 ปีเมื่อเปรียบเทียบได้
5. จำแนกข้อมูลตามพื้นที่ สังกัด ระดับ ช่วงวัย เพศ และกลุ่มเปราะบาง
6. แสดงข้อมูลขัดแย้งและเหตุผลที่เลือกใช้
7. จัดทำบัญชีข้อมูลที่ยังขาดและผลกระทบต่อการตัดสินใจ

ขั้นที่ 4 วิเคราะห์ปัญหา สาเหตุ ศักยภาพ และอนาคต

ใช้เครื่องมือเท่าที่ตอบคำถาม ไม่ใช้เพราะต้องการให้เอกสารดูครบ ได้แก่

• การวิเคราะห์แนวโน้ม
• การวิเคราะห์ปัจจัยการเมือง เศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี สิ่งแวดล้อม และกฎหมาย (PESTEL)
• การวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
• ต้นไม้ปัญหา
• การวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค (SWOT)
• การจับคู่กลยุทธ์ (TOWS)
• การวิเคราะห์ความเหลื่อมล้ำเชิงพื้นที่
• การคาดการณ์และฉากทัศน์

ขั้นที่ 5 รับฟังและสังเคราะห์ความต้องการ

รับฟังผู้เรียน ผู้ปกครอง ครู ผู้บริหาร ทุกสังกัด อปท. เอกชน อาชีวะ อุดมศึกษา นายจ้าง แรงงาน หน่วยสังคม สุขภาพ วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม และกลุ่มที่มักไม่มีเสียง ต้องแยกคำกล่าวของผู้เข้าร่วมออกจากผลตีความและข้อมูลสถิติ

ขั้นที่ 6 สร้างและเปรียบเทียบทางเลือก

ทุกประเด็นสำคัญควรมีอย่างน้อย 2–3 ทางเลือก เช่น เน้นหลักประกันขั้นต่ำก่อน เน้นขยายทั้งระบบแบบเป็นระยะ หรือเน้นพื้นที่/กลุ่มเศรษฐกิจนำร่อง ต้องแสดงข้อดี ข้อจำกัด ต้นทุน ความเสี่ยง และผลต่อความเสมอภาค

ขั้นที่ 7 กำหนดสถาปัตยกรรมยุทธศาสตร์

ประกอบด้วย วิสัยทัศน์ พันธกิจ หลักการ เป้าประสงค์ ประเด็นยุทธศาสตร์ ผลลัพธ์ กลยุทธ์ กลุ่มเป้าหมาย พื้นที่เป้าหมาย โครงการสำคัญ ทฤษฎีการเปลี่ยนแปลง และสมมติฐาน

ขั้นที่ 8 ออกแบบตัวชี้วัดและค่าเป้าหมาย

ต้องมีตัวชี้วัดปัจจัย กระบวนการ ผลผลิต ผลลัพธ์ ผลกระทบ ความเสมอภาค และเตือนภัยล่วงหน้า โดยไม่เลือกเฉพาะสิ่งที่วัดง่าย

ขั้นที่ 9 ออกแบบการขับเคลื่อน

กำหนดโครงสร้างกำกับ ตารางแบ่งบทบาท งบและแหล่งทรัพยากร แผนดำเนินงาน ความเสี่ยง ระบบข้อมูล การสื่อสาร และจุดตรวจความพร้อม

ขั้นที่ 10 ตรวจคุณภาพและเสนอความเห็นชอบ

ตรวจความถูกต้อง ความสอดคล้องย้อนกลับ ความเป็นไปได้ และเงื่อนไขที่ยังไม่ผ่าน จากนั้นเสนอคณะอนุกรรมการบริหารราชการเชิงยุทธศาสตร์กลั่นกรองก่อนเสนอ กศจ.

7. การใช้ข้อมูลและหลักฐานอย่างรับผิดชอบ

7.1 บันไดสถานะของข้อความ

7.2 เกณฑ์ประเมินคุณภาพข้อมูล 0–5

7.3 กติกาเมื่อข้อมูลไม่ครบหรือขัดกัน

1. ไม่เฉลี่ยหรือเลือกค่าที่ดูดีที่สุดโดยไม่มีเหตุผล
2. เก็บทั้งค่าที่หน่วยงานใช้บริหารและค่าที่คำนวณตรวจสอบ
3. ระบุผลกระทบของความไม่แน่นอนต่อยุทธศาสตร์และตัวชี้วัด
4. กำหนดผู้รับผิดชอบและเส้นตายรับรองค่าฐาน
5. ใช้ค่าเป้าหมายเชิงสัดส่วนหรือสถานะ “ต้องจัดทำค่าฐาน” แทนการสร้างตัวเลขย้อนหลัง
6. ห้ามผูกงบหรือลงโทษหน่วยงานจากข้อมูลที่ยังไม่ผ่านการรับรอง

7.4 ข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลเด็ก

การเชื่อมข้อมูลเพื่อค้นหาเด็กนอกระบบหรือส่งต่อความช่วยเหลือ ต้องกำหนดวัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ผู้ควบคุมข้อมูล ชุดข้อมูลขั้นต่ำ สิทธิการเข้าถึง ระยะเวลาเก็บรักษา การตอบสนองเมื่อข้อมูลรั่ว และการส่งต่อเหตุคุ้มครองเด็กก่อนเริ่มระบบ พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 ไม่ได้หมายความว่า “ขอความยินยอมแล้วทำได้ทุกอย่าง” และไม่ควรใช้ความยินยอมเป็นคำตอบอัตโนมัติสำหรับทุกกระบวนงาน (ราชกิจจานุเบกษา)

8. การวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุราก และบริบทเชิงพื้นที่

8.1 โครงสร้างการเขียนปัญหาที่มีคุณภาพ

ปัญหาหนึ่งประโยคควรบอก

ใคร + เผชิญสภาพอะไร + ที่ใด/เมื่อใด + รุนแรงหรือแตกต่างเพียงใด + หลักฐานอะไร

ตัวอย่างที่กว้างเกินไป: “ผลสัมฤทธิ์ต่ำ”
ตัวอย่างที่ดีขึ้น: “ผู้เข้าสอบ O-NET ชั้น ม.3 และ ม.6 ของจังหวัดมีคะแนนเฉลี่ยต่ำกว่าประเทศในทุกวิชาที่รายงานในปีการศึกษา 2567 แต่ต้องอ่านร่วมกับอัตราเข้าสอบเพราะเป็นการสอบโดยสมัครใจ”

8.2 ต้นไม้ปัญหา

ผลกระทบ: โอกาสเรียนต่อ งาน และคุณภาพชีวิตลดลง
                       ↑
ปัญหาหลัก: ผู้เรียนขาดความต่อเนื่องหรือออกกลางคัน
                       ↑
สาเหตุใกล้: ย้ายแล้วไม่ยืนยันปลายทาง / ขาดเรียนเรื้อรัง / ภาระครอบครัว
                       ↑
สาเหตุระบบ: ข้อมูลข้ามสังกัดไม่เชื่อม / สวัสดิการแยกส่วน / ทางเลือกยืดหยุ่นไม่พอ
                       ↑
เงื่อนไขพื้นฐาน: ย้ายถิ่น ความยากจน สุขภาพ ความพิการ ความรุนแรง หรือภัยพิบัติ

ข้อควรระวัง: ตำแหน่งว่างสูงไม่พิสูจน์ว่าหลักสูตรไม่ตรงงาน คะแนนต่ำไม่พิสูจน์ว่าครูไม่มีคุณภาพ และอำเภออุตสาหกรรมไม่พิสูจน์ว่าเด็กหลุดมากกว่า ต้องมีข้อมูลเพิ่มเติมก่อนสรุปสาเหตุ

8.3 การวิเคราะห์เชิงพื้นที่

อำเภอหนึ่งอาจอยู่ได้หลายกลุ่ม และกลุ่มพื้นที่เป็นเพียงสมมติฐานเพื่อจัดการข้อมูล ไม่ใช่เหตุเพียงพอสำหรับยุบ รวม หรือขยายสถานศึกษา ตัวอย่างกลุ่มวิเคราะห์ ได้แก่

• เมือง มรดก และบริการ
• อุตสาหกรรมและประชากรเติบโต
• เกษตร พื้นที่น้ำท่วม และการเดินทางไกล
• พื้นที่ประชากรลด ระบบสถานศึกษาขนาดเล็ก และสังคมสูงวัย

ก่อนตัดสินใจรายแห่ง ต้องมีข้อมูลผู้เรียน ความจุ เวลาเดินทาง ทางเลือกของครอบครัว คุณภาพบริการ ต้นทุน และผลต่อกลุ่มเปราะบาง

9. การรับฟังและสังเคราะห์ความต้องการ

9.1 การรับฟังที่มีคุณภาพต้องตอบ 5 เรื่อง

1. ใครได้เข้าร่วมและใครยังขาด
2. คัดเลือกผู้เข้าร่วมอย่างไร
3. ใช้คำถามและวิธีใด
4. ลดอำนาจครอบงำและอคติอย่างไร
5. ผลการรับฟังเปลี่ยนข้อเสนอใด

9.2 ต้องแยกข้อมูล 5 ชั้น

9.3 วิธีลดอคติ

• แยกกลุ่มผู้มีอำนาจสูงออกจากผู้เรียนหรือผู้ปฏิบัติในบางช่วง
• มีช่องทางไม่ระบุตัวตนสำหรับเรื่องความปลอดภัยและการร้องเรียน
• ใช้ภาษาที่เข้าถึงเด็ก คนพิการ และผู้ใช้ภาษาต่างกัน
• รายงานผู้ไม่ตอบและกลุ่มที่เข้าไม่ถึง
• ใช้ทั้งคำถามปลายเปิดและข้อมูลเชิงปริมาณ
• ไม่ถือว่าคนที่มาประชุมแทนประชากรทั้งหมด

ข้อเท็จจริงสำคัญของร่างปัจจุบัน: ยังไม่มีผลการรับฟังจริง จึงห้ามอ้างว่าร่างเป็นฉันทามติของจังหวัด การมีส่วนร่วมต้องดำเนินการจริงหรือกำหนดอย่างโปร่งใสในขั้นแผนปฏิบัติการ

10. การกำหนดทิศทาง ทางเลือก และลำดับความสำคัญ

10.1 วิสัยทัศน์ที่ดี

ควรบอกผู้ได้รับประโยชน์ การเปลี่ยนแปลงสำคัญ และคุณลักษณะของระบบในอนาคต โดยไม่ใส่กิจกรรมหรือคำขวัญมากเกินไป

คำถามตรวจวิสัยทัศน์

• เห็นคนหรือกลุ่มเป้าหมายหรือไม่
• เห็นผลลัพธ์หรือไม่
• สะท้อนบริบทอยุธยาหรือใช้ได้กับทุกจังหวัด
• มีถ้อยคำที่วัดหรือตีความเป็นผลลัพธ์ได้หรือไม่

10.2 สร้างทางเลือกก่อนตัดสินใจ

ตัวอย่างรูปแบบทางเลือก

ทางเลือกข้างต้นเป็นตัวอย่างจากการวิเคราะห์ร่างปัจจุบัน ไม่ใช่ข้อบังคับให้คณะทำงานเห็นชอบโดยอัตโนมัติ

10.3 เกณฑ์จัดลำดับความสำคัญ

ตัวอย่างน้ำหนักรวม 100 คะแนน

ก่อนให้คะแนน ต้องคัดออกหรือชะลอข้อเสนอที่ผิดกฎหมาย ละเมิดสิทธิ ไม่มีเจ้าภาพจริง หรือมีความเสี่ยงร้ายแรงที่ยังควบคุมไม่ได้

11. ทฤษฎีการเปลี่ยนแปลง ผลลัพธ์ และโครงการสำคัญ

11.1 คำถาม 10 ข้อสำหรับทุกยุทธศาสตร์

1. แก้ปัญหาหรือใช้โอกาสใด
2. มีหลักฐานอะไร
3. สอดคล้องกับกฎหมายและแผนใด
4. เปลี่ยนแปลงใครและพื้นที่ใด
5. เหตุใดแนวทางนี้จึงน่าจะได้ผล
6. ศธจ.มีบทบาทใด
7. ต้องประสานใครและใครเป็นเจ้าของการตัดสินใจ
8. ใช้คน งบ ข้อมูล เทคโนโลยี และเวลาเท่าใด
9. มีความเสี่ยงหรือผลกระทบที่ไม่ตั้งใจอะไร
10. จะทราบได้อย่างไรว่าสำเร็จ

11.2 จากคำกว้างไปสู่กลยุทธ์ที่ปฏิบัติได้

11.3 หลักออกแบบโครงการสำคัญ

โครงการสำคัญหนึ่งโครงการต่อหนึ่งยุทธศาสตร์ช่วยควบคุมภาระและทำให้ติดตามผลได้ แต่ต้องไม่เป็นเพียงชื่อโครงการขนาดใหญ่ โครงการต้องมี

• กลุ่มเป้าหมายและเกณฑ์เข้าโครงการ
• ชุดบริการหรือมาตรการที่ชัดเจน
• เจ้าภาพและภาคี
• ต้นทุนและแหล่งงบ
• ผลผลิต ผลลัพธ์ และตัวชี้วัด
• เกณฑ์หยุด ปรับ หรือขยาย
• มาตรการคุ้มครองสิทธิและข้อมูล
• แผนส่งต่องานเป็นภารกิจประจำ

12. ตัวชี้วัด ค่าฐาน และค่าเป้าหมาย

12.1 เลือกตัวชี้วัดให้สมดุล

12.2 บัตรนิยามตัวชี้วัดขั้นต่ำ

ตัวชี้วัดทุกตัวต้องมี

1. ชื่อและวัตถุประสงค์
2. นิยาม
3. สูตรและหน่วย
4. ประชากรฐานและจุดเวลา
5. ค่าฐานและปีฐาน
6. ค่าเป้าหมายรายปี
7. แหล่งและความถี่
8. การจำแนกข้อมูล
9. เจ้าของข้อมูลและผู้รับผิดชอบผล
10. วิธีตรวจคุณภาพ
11. ข้อจำกัดและความเสี่ยงการตีความ
12. การตอบสนองเมื่อผลต่ำกว่าเป้า

12.3 หลักกำหนดค่าเป้าหมาย

ใช้ค่าฐาน แนวโน้มย้อนหลัง ช่องว่างจากมาตรฐาน ความแตกต่างระหว่างกลุ่ม ทรัพยากร ความเป็นไปได้ และระดับความเสี่ยง ห้ามตั้งเป้าจากความต้องการให้ตัวเลขดูท้าทายเพียงอย่างเดียว

หากยังไม่มีค่าฐาน ให้ใช้สถานะ “จัดทำและรับรองค่าฐานในปี 2571” และเสนอการเพิ่มหรือลดแบบสัมพัทธ์หลังจากนั้น ค่าเป้าหมายก่อนเจ้าของข้อมูลรับรองต้องระบุว่า “ค่าเป้าหมายเสนอ”

12.4 ตัวอย่างวิพากษ์ตัวชี้วัด

13. กลไกขับเคลื่อน บทบาท งบประมาณ และความเสี่ยง

13.1 ตารางแบ่งบทบาทผู้รับผิดชอบ

ใช้ RACI โดย

• R = ผู้ลงมือดำเนินการ
• A = ผู้รับผิดชอบผลและตัดสินใจตามอำนาจ
• C = ผู้ให้คำปรึกษา
• I = ผู้ที่ต้องรับทราบ

หนึ่งงานควรมี A ชัดเจน ไม่ควรมีหลายหน่วยเป็น “เจ้าภาพร่วม” โดยไม่มีผู้ตัดสินใจสุดท้าย และต้องตรวจคำสั่งหรือหนังสือมอบอำนาจก่อนยืนยันตาราง

13.2 งบประมาณที่น่าเชื่อถือ

กรอบงบประมาณระดับยุทธศาสตร์เป็นเพดานวางแผน ไม่ใช่วงเงินอนุมัติ ก่อนบรรจุแผนปฏิบัติราชการต้องแยก

• จำนวนหน่วยคูณราคาต่อหน่วย
• ค่าออกแบบ บุคลากร พัฒนา ระบบ บริการตรง ติดตาม และบำรุงรักษา
• ทรัพยากรเดิมกับงบเพิ่ม
• อัตรากำลังเทียบเท่าเต็มเวลา
• แหล่งงบและผู้มีอำนาจอนุมัติ
• ค่าใช้จ่ายต่อเนื่องหลังสิ้นแผน
• คำยืนยันรับงานและงบรายปีจากเจ้าภาพ

13.3 จุดตรวจความพร้อมก่อนเริ่มหรือขยายงาน

13.4 ความเสี่ยงที่ต้องออกแบบไว้ล่วงหน้า

• ข้อมูลผิดถูกใช้ตั้งเป้าหรือจัดสรรงบ
• หน่วยงานร่วมประชุมแต่ไม่บรรจุงานและงบในแผนตน
• กลุ่มเปราะบางถูกตีตราหรือข้อมูลรั่วไหล
• เหตุความรุนแรงหรือสุขภาพจิตไม่ได้รับการช่วยเหลือ
• จำนวนเหตุลดเพราะปกปิด ไม่ใช่เพราะปลอดภัยขึ้น
• งบกระจุกในพื้นที่นำร่อง
• รวมบริการแล้วเวลาเดินทางและการขาดเรียนเพิ่ม
• การฝึกงานไม่ปลอดภัยหรือมุ่งทักษะแคบเกินไป
• โครงการกระทบมรดกโลกหรือโบราณสถาน
• ภาระรายงานเพิ่มและเวลาสอนลด
• แผนระดับบนเปลี่ยนหลังปี 2570

14. การติดตาม ประเมินผล และการเรียนรู้จากการดำเนินงาน

การติดตามตอบว่า “ดำเนินการถึงไหน” ส่วนการประเมินตอบว่า “ได้ผลหรือไม่ เพราะเหตุใด คุ้มค่าหรือไม่ และยั่งยืนหรือไม่” OECD เน้นให้การติดตามและประเมินผลเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการบริหารและเชื่อมกับการตัดสินใจเชิงนโยบายและงบประมาณ ไม่ใช่รายงานเมื่อสิ้นสุดเท่านั้น (OECD)

วงรอบเสนอ

กติกาการปรับแผน

1. ปรับจากหลักฐาน ไม่ใช่เพื่อทำให้รายงานผ่านเป้า
2. เก็บค่าเดิม ค่าใหม่ และเหตุผล
3. ระบุผู้อนุมัติการปรับ
4. ประเมินผลต่อสิทธิและกลุ่มเปราะบาง
5. สื่อสารต่อเจ้าภาพและสาธารณะตามระดับที่เหมาะสม

15. การตรวจคุณภาพและการตรวจสอบย้อนกลับ

15.1 เกณฑ์คะแนน 0–5

หัวข้อตรวจอย่างน้อย ได้แก่ ความถูกต้องกฎหมาย ความเป็นปัจจุบันของข้อมูล คุณภาพแหล่งข้อมูล ความลึกของสาเหตุ ความเป็นพื้นที่ ความสอดคล้องกับอำนาจ ความเชื่อมโยงของตรรกะ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย งบ คน เวลา ความเสมอภาค การมีส่วนร่วม อนาคต การนำไปใช้ และความชัดเจนของภาษา

15.2 การตรวจสอบย้อนกลับทุกยุทธศาสตร์

ผลกระทบที่ต้องการ
← ผลลัพธ์และตัวชี้วัด
← กลยุทธ์และโครงการ
← สาเหตุรากและกลุ่มเป้าหมาย
← ปัญหาและความต้องการ
← ข้อมูล หลักฐาน กฎหมาย และผลรับฟัง

หากย้อนลูกศรไม่ได้ ต้องแก้ยุทธศาสตร์หรือลดระดับความมั่นใจ ไม่ควรเติมคำอธิบายย้อนหลังเพื่อรักษาข้อเสนอเดิม

15.3 เงื่อนไขก่อนเสนอเห็นชอบ

1. บันทึกตรวจสถานะกฎหมายและการมอบอำนาจ
2. แบบรับรองค่าฐานและข้อมูลอธิบายชุดข้อมูล
3. ต้นทุน อัตรากำลัง แหล่งงบ และคำยืนยันรับงานปีแรก
4. ผลรับฟังจริง หรือมติที่ระบุว่าจะตรวจสอบข้อเสนอในขั้นแผนปฏิบัติการ
5. มาตรการคุ้มครองข้อมูล สิทธิเด็ก และแนวปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุ
6. ตารางแบ่งบทบาทที่เจ้าภาพตรวจแล้ว
7. ชุดข้อมูลประกอบการตัดสินใจที่แสดงทางเลือก ข้อแลกเปลี่ยน และเงื่อนไข

16. ตัวอย่างประยุกต์จากพระนครศรีอยุธยา

ข้อมูลต่อไปนี้ใช้เพื่อฝึกวิเคราะห์ ไม่ควรนำไปสรุปเกินหลักฐาน

16.1 ภาพรวมที่ยืนยันได้

• ปีการศึกษา 2568 รายงานสถานศึกษาและศูนย์การเรียนรู้ 737 แห่ง ผู้เรียน 148,373 คน และผู้บริหาร/ครู 9,072 คน ครอบคลุมหลายสังกัด
• โรงเรียนเอกชนสายสามัญ 35 แห่ง มีผู้เรียน 20,863 คน และยังมีสถานศึกษาอาชีวศึกษาเอกชน 5 แห่ง จึงต้องมองเอกชนเป็นหุ้นส่วนเชิงระบบ
• จำนวนเกิดมีชีพลดจาก 7,018 คนใน พ.ศ. 2562 เหลือ 5,503 คนใน พ.ศ. 2566 ขณะที่บางอำเภอมีประชากรเพิ่ม จึงต้องวางแผนแบบจำแนกพื้นที่
• ผลประเมิน RT ป.1 และ NT ป.3 ปีการศึกษา 2567 สูงกว่าประเทศ แต่ O-NET ม.3 และ ม.6 ต่ำกว่าประเทศในวิชาที่รายงาน ต้องอ่านร่วมกับอัตราเข้าสอบ
• ภาคการผลิตมีสัดส่วนร้อยละ 61.31 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดปี 2565 แต่ยังไม่มีข้อมูลติดตามผู้สำเร็จ คุณภาพงาน และทักษะรายอาชีพเพียงพอ
• จังหวัดมีพื้นที่อุทกภัยซ้ำซากและนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาเป็นมรดกโลก จึงเป็นทั้งโจทย์ความต่อเนื่องทางการศึกษาและทุนการเรียนรู้
• กฎหมายคุ้มครองเด็กกำหนดให้สถานศึกษามีระบบแนะแนว ให้คำปรึกษา และดูแลความประพฤติและความปลอดภัย แต่ยังไม่มีค่าฐานจังหวัดที่เทียบกันได้เรื่องความรู้สึกปลอดภัย เหตุซ้ำ คุณภาพแนะแนว และเวลาส่งต่อ

แหล่งหลัก: ข้อมูลสารสนเทศด้านการศึกษาปี 2568 ของ ศธจ., รายงานสถิติจังหวัด พ.ศ. 2567, แผนพัฒนาจังหวัดฉบับทบทวนปี 2570 และ นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา

16.2 ตัวอย่างข้อมูลที่ต้องระวัง

16.3 หกประเด็นยุทธศาสตร์จากร่างปัจจุบัน

1. ความต่อเนื่องและความเสมอภาคในการเรียนรู้
2. สมรรถนะพื้นฐานและการเปลี่ยนผ่านช่วงชั้น
3. ระบบเรียน–งาน–ผู้ประกอบการและทักษะอนาคต
4. มรดก สุขภาวะ ความปลอดภัย พฤติกรรม การแนะแนว และความยืดหยุ่น
5. เครือข่ายบริการตามประชากรและความร่วมมือการศึกษาเอกชน
6. ธรรมาภิบาล ข้อมูล และการประสานทุกสังกัด

ประเด็นทั้งหกเป็นผลวิเคราะห์และกรอบยกร่างที่ต้องผ่านการรับฟัง การกลั่นกรอง และมติของกลไกจังหวัด ไม่ใช่ข้อเท็จจริงหรือข้อยุติทางกฎหมาย

17. ใบงานสำหรับคณะทำงาน

ใบงานที่ 1 ปัญหา–หลักฐาน–สาเหตุราก

เกณฑ์ผ่าน: ปัญหาไม่ใช่ชื่อโครงการ มีหลักฐานอ้างอิง และไม่สรุปสาเหตุจากความสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว

ใบงานที่ 2 บัตรออกแบบยุทธศาสตร์ 1 หน้า

ใบงานที่ 3 บัตรนิยามตัวชี้วัด

ใบงานที่ 4 ตารางแบ่งบทบาท

ใบงานที่ 5 ตารางตรวจสอบย้อนกลับ

ใบงานที่ 6 สรุปข้อมูลเพื่อการตัดสินใจ 1 หน้า

1. มติที่ขอ
2. ปัญหาและกลุ่มเป้าหมาย
3. หลักฐานสำคัญ 3 รายการ
4. ทางเลือกอย่างน้อย 2 ทาง
5. ข้อดี ข้อจำกัด และผลกระทบของแต่ละทาง
6. อำนาจและผู้รับผิดชอบ
7. ค่าฐาน เป้าหมาย และวิธีวัด
8. ต้นทุน แหล่งงบ และอัตรากำลัง
9. ความเสี่ยง ความเสมอภาค และการคุ้มครองสิทธิ
10. เกณฑ์เดินหน้า ชะลอ ปรับ หรือยุติ

18. แผนงานหลังการประชุม

18.1 ภายใน 30 วัน

• ยืนยันคำสั่งคณะทำงานและกลไกกลั่นกรอง
• ปิดขอบเขต คำถามยุทธศาสตร์ และรายการผลผลิต
• จัดทะเบียนกฎหมาย แผน และการมอบอำนาจ
• ตั้งคณะทำงานข้อมูลและระบุเจ้าของข้อมูล
• จัดบัญชีข้อมูลที่มี ขาด และขัดกัน

18.2 ภายใน 60 วัน

• รับรองนิยามสำคัญและพจนานุกรมข้อมูล
• จัดทำค่าฐานที่จำเป็นเร่งด่วน
• วิเคราะห์ปัญหา สาเหตุราก พื้นที่ และฉากทัศน์
• จัดทำทางเลือกและเกณฑ์จัดลำดับ
• เตรียมกระบวนการรับฟังที่ครอบคลุมกลุ่มเสียงเบา

18.3 ภายใน 90 วัน

• สังเคราะห์ผลรับฟังและข้อเห็นต่าง
• กำหนดทิศทาง ยุทธศาสตร์ ผลลัพธ์ และโครงการสำคัญ
• จัดทำตัวชี้วัด ค่าฐาน และค่าเป้าหมายเสนอ
• ตรวจบทบาท งบ อัตรากำลัง ข้อมูล และความเสี่ยง
• ตรวจสอบย้อนกลับทุกยุทธศาสตร์

18.4 ก่อนเสนอคณะอนุกรรมการและ กศจ.

• ตรวจสถานะกฎหมายและแผนล่าสุด
• แนบตารางข้อเท็จจริง ผลวิเคราะห์ ข้อเสนอ และเรื่องที่ยังต้องตัดสิน
• แสดงข้อมูลขัดแย้งและข้อจำกัด
• แนบผลรับฟังจริงหรือเงื่อนไขรับฟังในแผนปฏิบัติการ
• แสดงผู้รับผิดชอบ ต้นทุน แหล่งงบ และคำยืนยันของเจ้าภาพ
• ระบุว่าส่วนใดเห็นชอบเป็นกรอบ ส่วนใดยังเป็นค่าเป้าหมายเสนอ

19. สรุปสาระสำคัญสำหรับผู้เข้าร่วม

1. เริ่มจากปัญหาและผลลัพธ์ ไม่เริ่มจากชื่อโครงการ
2. ใช้แผนระดับบนเป็นกรอบ ไม่คัดลอกถ้อยคำแทนการวิเคราะห์พื้นที่
3. แยกข้อเท็จจริง การคำนวณ การวิเคราะห์ ความเห็น และข้อเสนอ
4. ข้อมูลทุกค่าต้องมีปี หน่วย นิยาม แหล่ง และข้อจำกัด
5. ข้อมูลขัดกันต้องเปิดเผยและกำหนดแผนรับรอง ไม่เลือกค่าที่สะดวก
6. ทุกประเด็น SWOT ต้องมีหลักฐานหรือผลรับฟังรองรับ
7. การรับฟังไม่ใช่พิธีรับรองร่าง และผู้เข้าร่วมไม่ใช่ตัวแทนประชากรโดยอัตโนมัติ
8. สร้างทางเลือกก่อนเลือกยุทธศาสตร์
9. ทุกยุทธศาสตร์ต้องมีทฤษฎีการเปลี่ยนแปลงและสมมติฐาน
10. วัดผลลัพธ์ ความเสมอภาค และสัญญาณเตือน ไม่วัดเฉพาะกิจกรรม
11. เป้าหมายต้องอิงค่าฐาน แนวโน้ม ช่องว่าง และทรัพยากร
12. กศจ./ศธจ.มีบทบาทเชิงยุทธศาสตร์และประสาน แต่ไม่ใช่ต้นสังกัดของทุกหน่วย
13. งานของหน่วยอื่นต้องมีเจ้าภาพตามกฎหมายและบรรจุในแผน/งบของหน่วยนั้น
14. ข้อมูลรายบุคคลและข้อมูลเด็กต้องผ่านกฎหมายและมาตรการคุ้มครองก่อนใช้
15. การศึกษาเอกชนต้องเป็นหุ้นส่วนร่วมออกแบบ ไม่ใช่เพียงผู้รับคำสั่งหรือส่งข้อมูล
16. ความปลอดภัย พฤติกรรม ระบบดูแล และการแนะแนวเป็นผลลัพธ์สำคัญ ไม่ใช่งานประกอบ
17. โครงการนำร่องต้องมีเกณฑ์หยุด ปรับ และขยาย
18. งบประมาณในยุทธศาสตร์เป็นกรอบวางแผนจนกว่าเจ้าภาพอนุมัติ
19. ตรวจสอบย้อนกลับจากผลลัพธ์ถึงข้อมูลและกฎหมายทุกยุทธศาสตร์
20. ยุทธศาสตร์ที่ยอมรับข้อจำกัดอย่างโปร่งใสน่าเชื่อถือกว่ายุทธศาสตร์ที่ดูสมบูรณ์แต่พิสูจน์ไม่ได้

20. คำอธิบายศัพท์และเอกสารอ้างอิง

20.1 คำอธิบายศัพท์สำคัญ

20.2 เอกสารอ้างอิงหลัก

กฎหมายและแผนของประเทศไทย

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560
• คำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 19/2560
• พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมคำสั่งหัวหน้า คสช. ที่ 19/2560 พ.ศ. 2565, สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
• พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และฉบับแก้ไข
• พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546
• พ.ร.บ.โรงเรียนเอกชน พ.ศ. 2550 และฉบับแก้ไข
• พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562
• ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561–2580
• แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ
• แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579

ข้อมูลและเอกสารจังหวัด

• ข้อมูลสารสนเทศด้านการศึกษาและดัชนีการศึกษา ปีการศึกษา 2568
• รายงานสถิติจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2567
• แผนพัฒนาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566–2570 ฉบับทบทวนปี 2570
• นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา มรดกโลก
• คำสั่ง กศจ.พระนครศรีอยุธยา ที่ 1/2569

หลักวิชาการและมาตรฐานสากล

• UNESCO-IIEP, Strategic planning: concept and rationale
• OECD, Building Capacity for Evidence-Informed Policy-Making
• OECD, Public policy monitoring and evaluation
• United Nations, Sustainable Development Goal 4

20.3 เอกสารภายในชุดงานที่ใช้ศึกษาต่อ

• 01_กรอบและความพร้อม.md
• 02_กฎหมายและแผน.md
• 03_สถานการณ์และฐานข้อมูล.md
• 04_การมีส่วนร่วมและสังเคราะห์ความต้องการ.md
• 05_ทางเลือกทิศทางยุทธศาสตร์.md
• 07_ทบทวนความปลอดภัยพฤติกรรมและการแนะแนว.md
• 08_รายงานการตรวจสอบคุณภาพและตรวจสอบย้อนกลับ.md
• 10_ยุทธศาสตร์การพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา_ฉบับภาษาชัดเจน.md

ข้อความปิดการบรรยาย

หน้าที่ของคณะทำงานไม่ใช่ทำให้ทุกคนพอใจกับทุกถ้อยคำ แต่คือทำให้ทุกการตัดสินใจมีเหตุผล มีหลักฐาน เคารพกฎหมาย เห็นผู้เรียนทุกกลุ่ม มีเจ้าภาพและทรัพยากรจริง และยอมให้สังคมตรวจสอบได้ว่าเมื่อครบห้าปี จังหวัดได้สร้างการเปลี่ยนแปลงอะไร