เอกสารรุ่นก่อนการปรับหลักฐาน (10 กันยายน 2569): เก็บเพื่อศึกษากระบวนการ ไม่ใช้ตัวเลขหรือการตัดสินใจเดิมแทนฉบับปัจจุบัน โปรดอ่าน ร่าง 1.4 และ บันทึกปรับข้อมูล ประกอบ

บันทึกทบทวน: ความปลอดภัย พฤติกรรม ระบบดูแลช่วยเหลือ และการแนะแนวผู้เรียน

ประกอบร่างยุทธศาสตร์การพัฒนาการศึกษาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2571–2575
ข้อมูลและสถานะเอกสารตัดยอด ณ วันที่ 31 สิงหาคม 2569

1. ข้อสรุปเพื่อการตัดสินใจ

ควรบรรจุประเด็นนี้เป็น องค์ประกอบเชิงยุทธศาสตร์ที่วัดผลได้ มิใช่กิจกรรมเสริมรายโรงเรียน เพราะเชื่อมโดยตรงกับการมาเรียนอย่างสม่ำเสมอ เด็กหลุดจากระบบ สมรรถนะการเรียน สุขภาพกาย–ใจ การเปลี่ยนผ่านสู่การศึกษาต่อ/อาชีพ และความเชื่อมั่นของครอบครัว อีกทั้งเป็นหน้าที่ของสถานศึกษาตามมาตรา 63 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546

อย่างไรก็ดี ไม่ควรเพิ่มเป็นยุทธศาสตร์ที่ 7 หรือเพิ่มโครงการเรือธงเกินเพดานที่เห็นชอบแล้ว ควรใช้แนวทางดังนี้

ขยายยุทธศาสตร์ที่ 4 และ Flagship 4 ให้เป็นแกนหลักเรื่อง “สถานศึกษาปลอดภัย ใส่ใจ ดูแล–แนะแนว และยืดหยุ่น” โดยคงงานมรดกและการจัดการภัยไว้
กำหนด “มาตรฐานขั้นต่ำร่วมด้านความปลอดภัย การดูแลช่วยเหลือ พฤติกรรมเชิงบวก และการแนะแนว” เป็น protected core ครอบคลุมสถานศึกษาทุกสังกัด รวมโรงเรียนเอกชนและอาชีวศึกษา
เชื่อมการขาดเรียนเรื้อรังและสัญญาณพฤติกรรมกับ E1 เด็กหลุด เชื่อมบรรยากาศชั้นเรียนกับ E2 คุณภาพ เชื่อมแนะแนวการศึกษา–อาชีพกับ E3 และเชื่อมผู้เชี่ยวชาญเคลื่อนที่/การศึกษาเอกชนกับ E5
ใช้ E6 เก็บเฉพาะข้อมูลรวมที่จำเป็น มีฐานกฎหมาย การจำกัดสิทธิ์ และข้อห้ามเผยแพร่/จัดอันดับรายโรงเรียนจากเหตุการณ์หรือข้อมูลสุขภาพจิต

2. ฐานกฎหมายและนโยบาย

หลักฐาน	สาระที่ยืนยันได้	ผลต่อยุทธศาสตร์จังหวัด
พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 ม.63–66	ม.63 กำหนดให้โรงเรียน/สถานศึกษาจัดระบบงานและกิจกรรมแนะแนว ให้คำปรึกษา และฝึกอบรมแก่นักเรียน นักศึกษา และผู้ปกครอง เพื่อความประพฤติที่เหมาะสม ความรับผิดชอบ และความปลอดภัย; ม.65–66 กำหนดกรอบอบรมสั่งสอนและการประสานผู้เกี่ยวข้อง	ต้องมีระบบ ไม่ใช่เพียงจัดกิจกรรมเป็นครั้งคราว; จังหวัดควรประสานมาตรฐานและทางส่งต่อ แต่ไม่แทนเจ้าของอำนาจคุ้มครองเด็ก
ระเบียบ ศธ. ว่าด้วยการลงโทษนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548	การลงโทษมีจุดมุ่งหมายเพื่ออบรมสั่งสอน และกำหนดเพียง 4 สถาน: ว่ากล่าวตักเตือน ทำทัณฑ์บน ตัดคะแนนความประพฤติ และกิจกรรมเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรม	มาตรการจังหวัดต้องไม่สนับสนุนความรุนแรง การประจาน หรือวิธีนอกระเบียบ; ต้องมี due process และการช่วยเหลือควบคู่
กฎกระทรวงกำหนดความประพฤติของนักเรียนและนักศึกษา พ.ศ. 2548	กำหนดพฤติกรรมต้องห้าม เช่น หนีเรียน การพนัน อาวุธ สารเสพติด การทำร้าย และพฤติกรรมเสี่ยงอื่น	ใช้เป็นฐานกำกับตามกฎหมาย แต่การป้องกันต้องวิเคราะห์สาเหตุและส่งต่อ ไม่ใช้การลงโทษเป็นเครื่องมือเดียว; ให้ตรวจฉบับแก้ไข/สถานะล่าสุดก่อนประกาศใช้แผน
นโยบายการศึกษา ศธ. ปีงบประมาณ 2569–2570 และ SAFE SCHOOL พ.ศ. 2569	นโยบายล่าสุด ณ จุดตัดยอดกำหนดการปรับสถานศึกษาให้พร้อม/ปลอดภัย มีแผนเผชิญเหตุ และแก้ยาเสพติด บุหรี่ไฟฟ้า ความรุนแรงและภัยพิบัติ; SAFE SCHOOL ครอบคลุมสุขภาพจิต ภัยออนไลน์/ไซเบอร์ และความร่วมมือหลายหน่วยงาน	ควรออกแบบระบบจังหวัดแบบทุกสังกัดและหลายภาคี ไม่จำกัดความปลอดภัยไว้ที่อาคารหรือภัยพิบัติ
แนวปฏิบัติกิจกรรมแนะแนวและโฮมรูมของ สพฐ.	การแนะแนวครอบคลุม 3 ขอบข่าย: การศึกษา อาชีพ และส่วนตัว–สังคม รวมการดูแลสุขภาพจิต	การแนะแนวต้องต่อเนื่องทุกช่วงเปลี่ยนผ่าน มิใช่เฉพาะการสมัครเรียนหรือจัดนิทรรศการอาชีพ
ระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนของ สพฐ.	กระบวนการ 5 ขั้น: รู้จักรายบุคคล คัดกรอง ส่งเสริม ป้องกัน/แก้ไข และส่งต่อ	ใช้เป็นต้นแบบกระบวนการ แต่จังหวัดต้องกำหนด minimum standard ที่ประยุกต์ได้กับทุกสังกัด ไม่อ้างว่าสังกัดอื่นอยู่ใต้บังคับ สพฐ.
School Health HERO	เป็นกลไกความร่วมมือ สพฐ.–กรมสุขภาพจิตสำหรับเฝ้าระวัง ปรึกษา และส่งต่อ	ใช้หรือเชื่อมระบบเดิมตามสิทธิของแต่ละสังกัด; ห้ามสร้างฐานซ้ำหรือให้ ศธจ.ถือข้อมูลสุขภาพรายบุคคลโดยไม่มีฐานกฎหมาย

ข้อควรระวังทางกฎหมาย: ก่อนประกาศใช้ฉบับสุดท้ายต้องตรวจสถานะกฎกระทรวง/ระเบียบฉบับแก้ไข หนังสือมอบอำนาจเกี่ยวกับพนักงานเจ้าหน้าที่ส่งเสริมความประพฤตินักเรียนและนักศึกษา และฐานอำนาจของเจ้าหน้าที่แต่ละรายอีกครั้ง ยุทธศาสตร์ไม่ก่ออำนาจตรวจค้น ลงโทษ เปิดเผยข้อมูล หรือจัดการคดีแทนกฎหมาย

3. เหตุผลเชิงการศึกษาและสุขภาวะ

การทบทวนหลักฐานสนับสนุน “whole-school approach” มากกว่าการตอบสนองเฉพาะเมื่อเกิดเหตุ แนวทางของ WHO เรื่องโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ พ.ศ. 2569 เน้นนโยบาย ภาวะผู้นำ บุคลากร การเข้าถึงบริการ คุณภาพ และความร่วมมือทั้งโรงเรียน ขณะที่ UNESCO: Behind the Numbers รายงานว่าการกลั่นแกล้งและความไม่ปลอดภัยสัมพันธ์กับการขาดเรียน ความรู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่ง และผลการเรียนที่ต่ำลง ทั้งนี้เป็นหลักฐานสากลเพื่ออธิบายกลไก ไม่ใช่ค่าฐานของพระนครศรีอยุธยา

ดังนั้น “พฤติกรรมผู้เรียน” ควรตีความเป็นผลของปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียน ครอบครัว เพื่อน โรงเรียน สุขภาพ และสภาพแวดล้อม ไม่ควรตีความเป็นปัญหาวินัยของเด็กฝ่ายเดียว การดำเนินงานควรใช้วินัยเชิงบวกและการฟื้นฟูความสัมพันธ์ที่รวดเร็ว ได้สัดส่วน มุ่งแก้พฤติกรรม ไม่ทำให้อับอาย และส่งต่อผู้เชี่ยวชาญเมื่อเกินศักยภาพสถานศึกษา

4. รูปแบบบริการสามระดับ

ระดับ	กลุ่มเป้าหมาย	บริการขั้นต่ำ	ตัวอย่างหลักฐานผล
ระดับ 1: ทุกคน	ผู้เรียน บุคลากร ผู้ปกครองทุกสถานศึกษา	นโยบายคุ้มครองเด็ก ช่องทางแจ้งเหตุปลอดภัย โฮมรูม/แนะแนว 3 ขอบข่าย ทักษะชีวิตและดิจิทัล วินัยเชิงบวก ป้องกันกลั่นแกล้ง/ความรุนแรง/สารเสพติด แผนเผชิญเหตุและ BCP	นักเรียนรับรู้ช่องทางช่วยเหลือ; ดัชนีปลอดภัย/เป็นส่วนหนึ่ง; ซ้อมแผนผ่านเกณฑ์
ระดับ 2: เสี่ยง	ขาดเรียนเรื้อรัง มีสัญญาณอารมณ์ พฤติกรรม สังคม การเรียน หรือการเปลี่ยนผ่าน	case review โดยครูที่ปรึกษา/แนะแนว กลุ่มช่วยเหลือเฉพาะ การมีส่วนร่วมผู้ปกครอง mentoring และติดตามตามเวลา	ได้รับแผนช่วยเหลือภายในมาตรฐาน; ขาดเรียน/เหตุซ้ำลด; คงอยู่ในการเรียน
ระดับ 3: ต้องดูแลเข้มข้น	เหตุรุนแรง ล่วงละเมิด เสี่ยงทำร้ายตนเอง/ผู้อื่น ปัญหาสุขภาพจิตหรือสวัสดิภาพซับซ้อน	case management และส่งต่อ สธ. พม. ตำรวจ/ยุติธรรม หรือผู้เชี่ยวชาญตามกฎหมาย พร้อม safety plan และติดตามปิดกรณี	ส่งต่อสำเร็จภายในเวลา; ได้รับบริการต่อเนื่อง; ไม่เปิดเผยข้อมูล/ไม่เกิดอันตรายซ้ำ

ผู้เรียนที่ก่อเหตุและผู้ได้รับผลกระทบอาจต่างต้องได้รับการคุ้มครองและช่วยเหลือ การดำเนินการทางวินัย การคุ้มครองผู้เสียหาย และการส่งต่อสุขภาพ/สังคมต้องแยกบทบาทแต่ประสานกัน

5. การบรรจุใน 6 ยุทธศาสตร์เดิม

ยุทธศาสตร์	การเพิ่มเติมที่เสนอ
E1 ความต่อเนื่อง	ใช้การขาดเรียนเรื้อรัง เหตุพฤติกรรม และการเปลี่ยนแปลงสุขภาวะเป็น early warning; เชื่อม case conference และการส่งต่อก่อนออกกลางคัน
E2 สมรรถนะ	เพิ่มบรรยากาศชั้นเรียนปลอดภัย วินัยเชิงบวก social-emotional/life skills และบทบาทครูที่ปรึกษา เพราะเป็นเงื่อนไขของเวลาเรียนและการกล้าขอความช่วยเหลือ
E3 เรียน–งาน	ทำแนะแนว 3 ขอบข่ายอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ข้อมูลเส้นทางผู้จบ; เพิ่มความปลอดภัย การคุกคาม และช่องทางร้องเรียนในการฝึกงาน/ทวิภาคี
E4 สุขภาวะ/ความปลอดภัย	เป็นเจ้าภาพแกนมาตรฐาน Safe, Caring, Guided & Resilient Schools ครอบคลุมภัยกาย ใจ สังคม ดิจิทัล การกลั่นแกล้ง ความรุนแรง สารเสพติด อุบัติเหตุ ภัยพิบัติ และการฟื้นตัว
E5 เครือข่ายบริการ/เอกชน	จัดเครือข่ายครูแนะแนว นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ พยาบาล/ทีมสุขภาพ และ mobile specialist; โรงเรียนเอกชนร่วมออกแบบมาตรฐานและเข้าถึงบริการเท่าเทียม
E6 ข้อมูล/ธรรมาภิบาล	จัด data dictionary เหตุการณ์ การช่วยเหลือ และการส่งต่อ; เปิดเฉพาะข้อมูลรวม; ทำ privacy/child-rights impact assessment ก่อนเชื่อมข้อมูลรายบุคคล

6. ตัวชี้วัดเสนอ

ไม่พบค่าฐานสาธารณะระดับจังหวัดที่เทียบกันได้สำหรับการกลั่นแกล้ง ความรุนแรง ความรู้สึกปลอดภัย/เป็นส่วนหนึ่ง การขาดเรียนเรื้อรัง คุณภาพระบบแนะแนว และเวลาส่งต่อ จึงห้ามกำหนดตัวเลขสัมบูรณ์ย้อนหลังหรืออ้างว่าสถานการณ์เพิ่ม/ลด โดยให้สร้าง baseline ใน พ.ศ. 2571

KPI เสนอ	สูตรและหน่วย	เป้าหมายเสนอ 2571–2575	ข้อจำกัด/การคุ้มครอง
K13 สถานศึกษาผ่านมาตรฐาน Safe–Caring–Guided ขั้นต่ำ	สถานศึกษาที่ผ่าน desk review+sampling audit / สถานศึกษาที่ประเมิน ×100	BL; BL+10pp; +20pp; +30pp; +40pp	ครอบคลุมทุกสังกัด; ไม่ใช้เอกสารอย่างเดียว; ไม่จัดอันดับสาธารณะ
K14 ดัชนีความปลอดภัยและความเป็นส่วนหนึ่งจากเสียงผู้เรียน	คะแนนเฉลี่ยมาตรฐาน 0–100 จากแบบสำรวจนิรนามที่ผ่าน cognitive test	BL; BL+2; +4; +6; +8 คะแนน	แยกช่วงวัย เพศ ความพิการ สังกัด และอำเภอเมื่อขนาดตัวอย่างพอ; มีช่องทางช่วยเหลือหลังตอบ
K15 กรณีเสี่ยงที่ได้รับการส่งต่อ/ช่วยเหลือครบตามมาตรฐานเวลา	กรณีเข้าเกณฑ์ซึ่งได้รับบริการครบภายในเวลาที่กำหนด / กรณีเข้าเกณฑ์ทั้งหมด ×100	BL; BL+10pp; +15pp; +20pp; +25pp	รายงานรวม; แยกประเภทบริการ; ห้ามใช้ยอดเหตุสูงลงโทษโรงเรียน เพราะอาจสะท้อนการแจ้งเหตุที่ดีขึ้น

ตัวชี้วัดเตือนภัย/บริบท: อัตราขาดเรียนเรื้อรัง; เหตุร้ายแรงและเหตุซ้ำต่อผู้เรียน 1,000 คน; เวลาเฉลี่ยตอบสนอง; ร้อยละผู้เรียนช่วง ป.6 ม.3 ม.6/ปวช. ที่มีแผนการศึกษา–อาชีพรายบุคคล; สัดส่วนสถานศึกษาที่มีบุคลากรหรือเครือข่ายแนะแนว/สุขภาพจิตเข้าถึงได้ ตัวชี้วัดเหล่านี้ให้สร้างนิยามและ baseline ก่อนกำหนดเป้าลด

7. บทบาทและ RACI ที่ควรยึด

กศจ./คณะอนุกรรมการ: เห็นชอบมาตรฐานผลลัพธ์ร่วม กลั่นกรองข้อมูล งบ และความเสี่ยง ไม่วินิจฉัยกรณีรายบุคคล
ศธจ.: เลขานุการยุทธศาสตร์ ประสานมาตรฐาน minimum dataset referral directory และรายงานรวม; ดำเนินงานส่งเสริมความประพฤติเฉพาะที่มีกฎหมาย/คำสั่ง/มอบอำนาจรองรับ
ต้นสังกัดและสถานศึกษา: รับผิดชอบระบบดูแลช่วยเหลือ แนะแนว วินัยตามกฎหมาย การคุ้มครองในสถานศึกษา และการจัดทำ/ส่งต่อกรณี
สช.และสถานศึกษาเอกชน: รับผิดชอบตาม พ.ร.บ.โรงเรียนเอกชน/มอบอำนาจและข้อตกลงจังหวัด โดยต้องเข้าถึงการพัฒนาบุคลากรและเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ ไม่ถูกเพิ่มภาระรายงานซ้ำ
สธ./พม./ตำรวจ/ยุติธรรม/ปภ./อปท.: รับผิดชอบบริการเฉพาะ การคุ้มครอง การบังคับใช้กฎหมาย ภัย และสภาพแวดล้อมตามอำนาจ
ผู้เรียนและผู้ปกครอง: ร่วมออกแบบมาตรฐาน ช่องทางแจ้งเหตุ และประเมินประสบการณ์ โดยไม่ถือว่าการรับฟังกลุ่มเล็กเป็นตัวแทนทั้งจังหวัด

8. งบประมาณและลำดับดำเนินงาน

คงกรอบรวม 190–310 ล้านบาท โดยจัดสรรใหม่ภายในกรอบเดิม: E1 30–50, E2 45–70, E3 45–80, E4 35–55, E5 20–35 และ E6 15–20 ล้านบาท งบ E4 ใช้กับ baseline/มาตรฐาน การพัฒนาครู–ผู้บริหาร ช่องทางแจ้งเหตุ/ส่งต่อ การซ้อมแผน บริการเฉพาะกลุ่ม และการประเมิน ไม่ใช้สร้างระบบรายงานซ้ำหรือกล้อง/อุปกรณ์โดยไม่มี risk assessment และแผนบุคลากรตอบสนอง

ลำดับปี 2571 คือ (1) รับรองนิยามและมาตรฐานขั้นต่ำ (2) ทำแผนที่บริการ/ส่งต่อและ protocol เหตุเร่งด่วน (3) สำรวจ baseline จากผู้เรียนแบบนิรนาม (4) audit ตัวอย่างทุกสังกัด (5) ทดลอง 1–2 คลัสเตอร์ที่พร้อมและมีทั้งรัฐ–เอกชน ก่อนขยายตามผลใน พ.ศ. 2572–2574

9. ช่องว่างข้อมูลที่ต้องขอเพิ่ม

ข้อมูล	แหล่งที่เป็นไปได้	เหตุผลจำเป็น	ผลหากไม่มี
ขาดเรียนเรื้อรัง/เหตุออกกลางคันที่เชื่อมได้	ทุกสังกัด/สถานศึกษา/กสศ.	พิสูจน์กลไก E1	ระบุความเสี่ยงก่อนหลุดไม่ได้
เหตุความรุนแรง กลั่นแกล้ง ล่วงละเมิด ยาเสพติด อุบัติเหตุ และภัยดิจิทัลตามนิยามร่วม	สังกัด สถานศึกษา พม. สธ. ตำรวจ	วางมาตรการตามประเภทและพื้นที่	ประเมินจากข่าว/ยอดร้องเรียนซึ่งมี selection bias
การเข้าถึงครูแนะแนว นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ และเวลารอส่งต่อ	สังกัด สธ. พม. เอกชน	ออกแบบ service network/E5	ตั้งทรัพยากรและมาตรฐานเวลาไม่ได้
ความรู้สึกปลอดภัย การเป็นส่วนหนึ่ง และการรับรู้ช่องทางช่วยเหลือ	สำรวจผู้เรียน/ผู้ปกครองแบบนิรนาม	วัดผลที่รายงานเหตุไม่สะท้อน	อาจสรุปผิดจากจำนวนเหตุที่แจ้ง
คุณภาพกิจกรรมแนะแนว 3 ขอบข่ายและแผนเปลี่ยนผ่าน	สถานศึกษาทุกสังกัด	เชื่อม E2/E3	วัดได้เพียงชั่วโมง/กิจกรรม ไม่เห็นผลการตัดสินใจ

10. ข้อจำกัด

ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปขนาดหรือแนวโน้มปัญหาพฤติกรรมและความปลอดภัยของผู้เรียนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาโดยตรง ข้อมูลความรุนแรงในครอบครัวหรือยาเสพติดระดับประชากรใช้เป็นบริบทเฝ้าระวังเท่านั้น ห้ามอนุมานเป็นอัตราของนักเรียนหรือโรงเรียน การรับรอง baseline และ protocol ต้องผ่านเจ้าของข้อมูล ผู้เชี่ยวชาญคุ้มครองเด็ก/สุขภาพจิต DPO ต้นสังกัด และผู้แทนสถานศึกษาเอกชนก่อนผูกกับงบหรือการประเมินผล